Fonds voor gemene rekening: zo werkt een FGR voor de belegger

Fonds voor gemene rekening: zo werkt een FGR voor de belegger

Wie de documentatie van een Nederlands beleggingsfonds doorleest, stuit vroeg of laat op drie letters: FGR. Het fonds voor gemene rekening is in Nederland een veelgebruikte vorm voor beleggingsfondsen, ook voor cryptofondsen. Toch weten weinig beleggers wat die vorm precies inhoudt, wat zij eigenlijk bezitten en waarom er naast de beheerder nog een stichting in beeld is. Dit artikel legt het uit vanuit het perspectief van de belegger. Eén onderscheid vooraf: de juridische vorm van een fonds en de manier waarop de fiscus het behandelt, zijn twee aparte vragen. Een FGR is niet automatisch fiscaal transparant, en ook niet automatisch zelfstandig belastingplichtig. Het fonds van Callisto Capital is zelf een FGR; waar dat helpt, gebruiken we het als voorbeeld.

Een fonds zonder rechtspersoon

De Wet op het financieel toezicht kent twee vormen van een beleggingsinstelling. De eerste is de beleggingsmaatschappij: een rechtspersoon, bijvoorbeeld een bv of nv, die geld van beleggers ophaalt en belegt. De tweede is het beleggingsfonds: een vermogen dat juist níet in zo’n rechtspersoon is ondergebracht, maar waarin het geld van de participanten wordt samengebracht om het gezamenlijk te beleggen. Het fonds voor gemene rekening valt in die tweede categorie.

Een FGR is dus geen vennootschap met een eigen bestuur en eigen aandeelhouders. Het is een afspraak. In de fondsvoorwaarden staat wie het vermogen beheert, wie het juridisch houdt, hoe de waarde wordt bepaald en onder welke voorwaarden participanten in- en uitstappen. Wie participeert, sluit zich aan bij die afspraak. De naam zegt het eigenlijk al: er wordt belegd voor gemene, oftewel gezamenlijke, rekening van alle participanten.

Wat u bezit: een participatie

Als participant in een FGR houdt u een participatie aan. Dat is een vorderingsrecht op het fondsvermogen, naar rato van uw inleg. Welke rechten daar precies bij horen, volgt uit de fondsvoorwaarden; die kunnen per FGR verschillen. U bent geen eigenaar van losse bezittingen van het fonds; bij een cryptofonds heeft u dus geen eigen munten en geen eigen sleutels. Wel deelt u naar verhouding in alles wat het fonds bezit en in de resultaten die het boekt.

De waarde van een participatie volgt uit de intrinsieke waarde (NAV) van het fonds, die de administrateur periodiek vaststelt. Bij Callisto Capital gebeurt dat maandelijks, en tegen die waarde vinden ook toetreding, bijstorting en uittreding plaats.

Drie rollen in één constructie

Omdat een FGR geen rechtspersoon is, kan het fonds zelf niets op eigen naam bezitten. Daarom werkt de constructie met verschillende partijen, elk met een eigen taak.

• De beheerder neemt de beleggingsbeslissingen en voert de strategie uit. Hij bepaalt wat het fonds koopt en verkoopt, binnen de grenzen van de fondsvoorwaarden.
• De juridisch eigenaar houdt de bezittingen op zijn naam, ten behoeve van de participanten. Meestal is dat een stichting die speciaal voor dit doel is opgericht. Bij Callisto Capital is een stichting juridisch eigenaar van de fondsassets.
• De participanten zijn economisch gerechtigd tot het fonds, naar verhouding van hun participaties en binnen de fondsvoorwaarden.

Daarnaast werkt een fonds meestal met een bewaarder voor de bezittingen zelf en met een onafhankelijke administrateur. Bij het fonds van Callisto Capital bewaart Amdax de cryptovaluta en voert AssetCare de administratie. Hoe deze rollen in de praktijk samenwerken binnen een cryptofonds, leggen we stap voor stap uit in hoe werkt een cryptofonds.

Waarom de bezittingen apart worden gehouden

Het belangrijkste voordeel van deze opzet zit in de scheiding van vermogens. De beheerder beslist over de beleggingen, maar het fondsvermogen staat niet op zijn naam. De stichting houdt de fondsbezittingen juridisch gescheiden van het vermogen van de beheerder. Die inrichting is bedoeld om het fondsvermogen te beschermen tegen aanspraken op het vermogen van de beheerder, bijvoorbeeld als die in financiële problemen komt. Hoe ver die bescherming precies reikt, hangt af van de inrichting van het fonds en de afspraken in de fondsvoorwaarden. De beleggingsrisico’s neemt deze scheiding niet weg, en andere vormen van verlies sluit ze niet uit.

Voor een cryptofonds telt dat extra. Digitale activa zijn alleen zo veilig als de partij en de techniek die ze bewaren, en ons artikel over crypto veilig bewaren laat zien hoeveel daarbij kan misgaan. Een heldere verdeling tussen beheer, juridisch eigendom en bewaring kan de afhankelijkheid van één organisatie beperken. Een garantie tegen verlies is het niet: de waarde van de beleggingen zelf kan gewoon dalen.

Het verschil met een fonds in een bv of nv

Kiest een fonds voor de vorm van een beleggingsmaatschappij, dan worden beleggers aandeelhouder van die bv of nv. Hun rechten volgen dan uit het vennootschapsrecht en de statuten: denk aan stemrecht in de aandeelhoudersvergadering en een bestuur dat verantwoording aflegt. In een FGR volgen de rechten uit de fondsvoorwaarden. Daarin staat bijvoorbeeld hoe de waarde wordt vastgesteld, wanneer u kunt uittreden en wanneer die voorwaarden mogen worden gewijzigd.

Geen van beide vormen is per definitie beter. Een belangrijk verschil zit in waar de spelregels staan: bij een bv grotendeels in de wet en de statuten, bij een FGR in de fondsvoorwaarden. Daarnaast verschillen de juridische structuur, de rechten van beleggers en de fiscale behandeling. Juist daarom loont het die voorwaarden echt te lezen.

Fiscaal: twee lagen

Bij een FGR spelen fiscaal twee vragen: hoe wordt het fonds zelf behandeld, en wat betekent dat voor u als belegger?

Het fonds: belastingplichtig of transparant

Sinds 1 januari 2025 geldt een nieuwe definitie in artikel 2, vierde lid, van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969, ingevoerd met de Wet aanpassing fonds voor gemene rekening en vrijgestelde beleggingsinstelling. Een FGR is volgens die definitie alleen zelfstandig belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting als het een beleggingsfonds in de zin van de Wft is, voor gemene rekening belegt om voordelen voor de participanten te behalen, én de deelname blijkt uit vrij verhandelbare bewijzen van deelgerechtigdheid. Voldoet een fonds daar niet aan, dan rekent de fiscus de resultaten toe aan de participanten; men spreekt dan van een fiscaal transparant fonds.

Verhandelbaarheid van participaties

Of participaties verhandelbaar zijn, is daarbij vaak de doorslaggevende vraag. Participaties die uitsluitend aan het fonds zelf kunnen worden teruggegeven, gelden volgens de wet niet als verhandelbaar. Het fonds van Callisto Capital is daar een voorbeeld van: volgens het informatiememorandum kunnen participaties alleen aan het fonds zelf worden overgedragen, en daarom wordt het fonds als fiscaal transparant aangemerkt.

De overgangsregeling voor 2025 en 2026

Naast de hoofdregel bestaat een overgangsregeling. Fondsen die tot en met 2024 fiscaal transparant waren, kunnen ervoor kiezen om in 2025 en 2026 niet als FGR te worden aangemerkt. Volgens de Belastingdienst geldt die keuze ook voor fondsen die in 2025 of 2026 zijn opgericht. Zo’n fonds blijft dan transparant, en de participanten blijven zelf belastingplichtig voor de inkomsten. De Belastingdienst verwacht eind 2026 meer duidelijkheid over de periode daarna. Deze overgangsregeling geldt voor 2025 en 2026. Controleer vóór toepassing op boekjaren vanaf 2027 welke regels dan gelden, en laat bij twijfel de fiscale kwalificatie van het fonds door een fiscalist beoordelen.

Wat het voor u betekent

Welke behandeling op een concreet fonds van toepassing is, hangt af van de omstandigheden en staat in de fondsdocumentatie. Wat het voor uw eigen aangifte betekent, bespreekt u het beste met uw fiscalist. Op hoofdlijnen hebben we de vergelijking tussen zelf crypto aanhouden en een fonds uitgewerkt in de fiscale vergelijking.

Wat u als participant nagaat

Overweegt u deelname in een FGR, dan helpen een paar vragen om de constructie te doorgronden. Wie is de beheerder, en wat is zijn status bij de toezichthouder? Welke stichting houdt de bezittingen juridisch, en wie zit in het bestuur? Wie bewaart de bezittingen, en wie voert onafhankelijk de administratie? En wat staat er in de fondsvoorwaarden over waardering, uittreding en het wijzigen van die voorwaarden? Bij een degelijk fonds liggen de antwoorden gewoon op tafel.

Wilt u die vragen voor het fonds van Callisto Capital doorlopen, dan ontvangen wij u graag bij ons op kantoor. In een kennismakingsgesprek nemen we samen de structuur, de partijen en de voorwaarden door. Een afspraak maken kan via contact.

Callisto Capital beheert een cryptofonds voor vermogende particulieren en ondernemers. De beheerder is in Nederland geregistreerd bij de AFM onder het AIFMD-light-regime en staat niet onder doorlopend toezicht van de AFM. Hoe dat regime zich verhoudt tot de Europese MiCA-verordening, leest u in MiCA versus AIFMD-light. Dit artikel is algemene informatie en geen beleggings- of belastingadvies.